Sejm RP w dniu 9 maja 2014 roku powołał nową stałą komisję sejmową – Komisję Polityki Senioralnej. Inicjatywa Pani Marszałek Ewy Kopacz, wspierana przeze mnie i Parlamentarny Zespół ds. UTW, będąca postulatem środowiska Uniwersytetów Trzeciego Wieku, ale też i innych organizacji seniorskich – stała się faktem.

Komisja Polityki Senioralnej to rewolucja nie tylko w wymiarze krajowym – nie ma takiego ciała dedykowanego wyłącznie osobom starszym i polityce wobec nich w żadnym parlamencie krajowym w Unii Europejskiej. Powołanie tej komisji to świadectwo zaangażowania i odpowiedzialności Sejmu RP za współuczestniczenie w ważnym procesie budowania polityki senioralnej, której ukoronowaniem będzie coroczna debata plenarna poświęcona sytuacji osób starszych w naszym kraju.

Polityka wobec osób starszych powinna ułatwiać eksponowanie i wykorzystanie kapitału społecznego, jaki stanowią seniorzy po 25 latach od rozpoczęcia trudnego procesu transformacji.

Do starości musi przygotować się każdy z nas – żyjąc odpowiedzialnie, aktywnie i zdrowo, inwestując w siebie, umiejętnie zarządzając czasem, budując swoją pozycję zawodową i bezpieczeństwo finansowe. Do starości – do starzenia się społeczeństwa musi przygotować się polskie państwo, nasze miasta, rząd i władze samorządowe.

Jeśli powstająca na naszych oczach i przy naszym coraz większym udziale polityka celowych działań na rzecz tworzenia warunków dla godnego i zdrowego starzenia się ma być polityką na serio, nie może być polityką ostrożności, a musi być polityką odwagi. Chodzi bowiem o świadomie zaplanowany i konsekwentnie realizowany ciąg działań zmierzający do osiągnięcia postawionych celów.

Warto pamiętać o zaleceniach działań na rzecz osób starszych, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1991 roku, przyporządkowanych pięciu podstawowym zasadom: niezależności, uczestnictwa, opieki, samorealizacji oraz godności osób starszych. Osiągniecie tych celów wymaga długookresowych działań, a ich efekty mogą być zauważalne dopiero po upływie wielu lat. Ale trzeba wspomnieć, że adresatami polityki wobec starości są nie tylko ludzie starsi, ale i młodsze pokolenia, przygotowywane do spotkania ze starością i do życia w społeczeństwie otwartym dla wszystkich grup wiekowych, respektujących specyfikę wszystkich faz życia.

Pod koniec roku, przy pełnym wsparciu premiera Donalda Tuska, minister Władysław Kosiniak-Kamysz doprowadził do przyjęcia przez Radę Ministrów trzech kluczowych dokumentów:

  • Założeń Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014-2020
  • Rządowego Program na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014-2020”

oraz

  • Programu „Solidarność Pokoleń” – dotyczącego działań dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+.

Ważna rola w zakresie tych prac przypada Radzie ds. Polityki Senioralnej, na czele z prof. Bolesławem Samolińskim.

Ten pakiet strategicznych dokumentów jest ważny, bo przebiegający szybko proces demograficznego starzenia się społeczeństwa powoduje wiele wyzwań, którymi sprostać musi państwo i administracja samorządowa. Wyzwania te dotyczą przede wszystkim polityki społecznej i ochrony zdrowia, ale odnoszą się również do wielu innych kompetencji państwa.

O skuteczności działań realizowanych wobec starszego pokolenia zdecydują elementy, które należy uznać za najważniejsze. Są to:

  • prawidłowa i systematycznie aktualizowana diagnoza sytuacji i potrzeb starszego pokolenia (nie tylko stan obecny, ale i prognozowanie potrzeb osób starszych w kilku lub kilkunastoletniej perspektywie).
  • monitorowanie działań podejmowanych przez rozmaite podmioty na szczeblu krajowym i lokalnym;
  • racjonalna gospodarka publicznymi środkami, przeznaczonymi na realizację tych działań.

Prognozy demograficzne są nieubłagane. Do 2035 roku udział osób w wieku 65 i więcej w polskim społeczeństwie zbliży się do 25%. Warto przytoczyć prognozy Eurostatu, które pokazują, że w roku 2060 mediana wieku w Polsce nieco przekroczy 54 lata. Oznacza to, że połowa Polaków będzie liczyć 54 lata lub mniej, a jednocześnie druga połowa osiągnie lub przekroczy ten wiek.

Ta ilościowa zmiana wywołuje coraz szerzej i dokładniej opisywane przez badaczy zmiany jakościowe w niemal wszystkich sferach życia społecznego i gospodarczego. Skuteczna polityka senioralna musi być równocześnie budowana odgórnie i oddolnie, na poziomie lokalnym, przy uwzględnieniu lokalnych kontekstów i potrzeb.

Zadaniem państwa jest przede wszystkim stworzenie odpowiednich ram prawnych i instytucjonalnych dla realizacji polityki wobec osób starszych i realnych oraz efektywnych zasad jej finansowania. Najwłaściwszym poziomem jej realizacji jest poziom lokalny.

Od grudnia rady gmin mogą powoływać gminne rady seniorów mające charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny. W życie weszła bowiem zaproponowana przez Klub PO nowelizacja Ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym. W oparciu o nowe przepisy dynamicznie powstają rady seniorów w całym kraju, m.in. w Częstochowie, Tychach, Dąbrowie Górniczej. Niedługo pojawią się w Świnoujściu, a także Warszawie i jej 18 dzielnicach. Wierzę, że rola Uniwersytetów Trzeciego Wieku w procesie powstawania gminnych rad seniorów będzie kluczowa. Gminne rady seniorów to dopiero początek, bo powiatowe i wojewódzkie rady seniorów, umocowane w ustawach o samorządzie powiatowym i samorządzie wojewódzkim to nasze kolejne, legislacyjne wyzwanie.

Dysponujemy dobrym przykładem Obywatelskiego Parlamentu Seniorów w Irlandii, który od 1994 roku jest największą organizacją przedstawicielską ludzi starszych w tym kraju
i umożliwienia ponad 400 organizacjom seniorskim udział we współtworzeniu rozwiązań systemowych. Wzorując się na dobrych rozwiązaniach, w styczniu 2015 roku zostanie zainicjowany pierwszy w historii Polski Parlament Seniorów.

Życzę sobie, aby sejmowa Komisja Polityki Senioralnej była jednym z filarów kształtowania polityki państwa wobec osób starszych. Chciałbym, aby nasze wspólne działania miały charakter spójny, skoordynowany oraz ukierunkowany na realizację założonych priorytetów.

Michal_Szczerba_poselMichał Szczerba
Przewodniczący Sejmowej Komisji Polityki Senioralnej
Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Uniwersytetów Trzeciego Wieku